Sezamie, otwórz się! Rzecz o Uzbekistanie

• Dzień 1Wylot do Uzbekistanu

  Zbiórka na lotnisku w Warszawie, przelot do Taszkentu. Po przylocie zakwaterowanie w hotelu oraz nocleg.

  Wyżywienie: B, L; nocleg: Taszkent

   

• Dzień 2Kilka obliczy Taszkentu

  Taszkent od ponad 2000 lat stanowi ważny punkt handlowy i kulturalny na Jedwabnym Szlaku. Sercem historycznego Taszkentu jest kompleks Barak Chana, gdzie XVI-wieczne medresy z charakterystycznymi niebieskimi kopułami tworzą unikalny zespół architektoniczny, ilustrujący sztukę budowlaną okresu Timurydów. Kilkadziesiąt minut spacerem dzieli go od monumentalnej medresy Kukeltasz, której 80-metrowa fasada jest jedną z najokazalszych w Azji Centralnej. Tuż obok rozciąga się bazar Czorsu – prawdziwy tygiel smaków, gdzie unosi się woń świeżo mielonej kolendry, kuminu i gorącego chleba non.

  Nowoczesne oblicze miasta poznamy na placu Timura z konnym pomnikiem władcy oraz w pobliżu kultowego hotelu Uzbekistan – budowli stanowiącej charakterystyczny przykład radzieckiego modernizmu lat 70. Plac Niepodległości z gmachami administracji publicznej i przylegający do niego Broadway (Sayilgoh), tętniący życiem do późnych godzin wieczornych. Miejsca te ukazują przemiany, jakim podlega stolica Uzbekistanu. Dla tych, którzy pragną zgłębić duchową stronę miasta, ważnym punktem jest kompleks Chast Imom, gdzie przechowywany jest jeden z najstarszych zachowanych egzemplarzy Koranu – spisany na pergaminie, pochodzący z VII wieku Koran Osmana. W sąsiedztwie wznosi się biały meczet Minor.

  Ciekawym doświadczeniem będzie przejażdżka taszkenckim metrem – każda z jego stacji to małe dzieło sztuki, w którym socrealistyczne motywy przeplatają się z tradycyjnymi wzorami uzbeckimi. Wieczorem skierujemy się ku Teatrowi Opery i Baletu im. Aliszera Navoiego, którego podświetlone arkady, przywodzą na myśl dawną świetność miasta. Spacerem dotrzemy do nowoczesnej dzielnicy Tashkent City, gdzie szklane wieżowce i futurystyczne konstrukcje świadczą o ambicjach metropolii, która nie zapomina o swojej przeszłości, ale śmiało patrzy w przyszłość.

  Wyżywienie: B, L; nocleg: Taszkent

• Dzień 3 Samarkanda – orient w radzieckiej patynie

  Poranny przejazd pociągiem do Samarkandy (09:12–12:37; 3,5h)

  Poranna podróż superszybkim pociągiem Afrasyab przeniesie nas do Samarkandy – jednego z najbardziej intrygujących miejsca na Jedwabnym Szlaku. Sama nazwa pociągu nawiązuje do starożytnej nazwy miasta Afrasiab, które istniało na terenie dzisiejszej Samarkandy przed najazdem Czyngis-chana. Po przyjeździe i zakwaterowaniu rozpoczniemy podróż do epoki, gdy Samarkanda była stolicą jednego z najpotężniejszych imperiów w historii Azji Środkowej, rządzonego przez Timura Chromego, zwanego też Tamerlanem. Ambitnego władcy, którego postać do dziś budzi w Uzbekistanie mieszane uczucia – z jednej strony podziw dla jego dokonań, z drugiej trwogę przed okrucieństwem. Mimo wszystko, to właśnie on przekształcił miasto w prawdziwą perłę architektury islamskiej.

  Sercem Samarkandy od wieków jest Registan, kompleks trzech medres: Uług Bega z XV wieku oraz XVII-wieczne Shir Dor i Tillya Kari. Każda z nich to majstersztyk architektoniczny. Monumentalne fasady pokryte precyzyjnymi mozaikami z turkusowych i złotych płytek, geometrycznymi ornamentami i kaligraficznymi inskrypcjami. Szczególnie imponująca jest medresa sułtana Uług Bega, której potężny ejwan wznosi się na wysokość 35 metrów, z kolei nisze boczne zdobią motywy gwiazd – nawiązując do astronomicznych pasji jej fundatora. Zaledwie kilkaset metrów od placu wznosi się Gur-i Mir, mauzoleum dynastii Timurydów, gdzie w ciemnozielonym nefrytowym sarkofagu spoczywa sam Timur. Wnętrze kopuły, pokryte złoconymi mukarnasami (ornamentami stalaktytowymi) tworzy iluzję niebiańskiego baldachimu.

  Wyżywienie: B, L; nocleg: Samarkanda

• Dzień 4Kolejny dzień w stolicy Timura

  Spacer ulicą Taszkencką prowadzi do kolejnego arcydzieła – meczetu Bibi Chanum, wzniesionego na rozkaz Timura po zwycięskiej kampanii w Indiach. Według legendy, budowla miała być prezentem dla ukochanej żony władcy, a jej konstrukcja miała przyćmić wszystkie dotychczasowe świątynie islamu. Choć trzęsienie ziemi w XV wieku znacznie uszkodziło strukturę, do dziś zachowała się ogromna kopuła o średnicy 46 metrów i wysokie na 36 metrów ejwany. W sąsiedztwie rozciąga się tętniący życiem bazar Sajobski, gdzie wśród straganów z suszonymi morelami, migdałami i barwnymi dywanami wciąż można poczuć atmosferę karawan podróżujących Jedwabnym Szlakiem.

  Kolejnym punktem jest meczet Hazrat Hyzr, położony na wzgórzu z widokiem na całe miasto. Choć sama świątynia jest stosunkowo skromna, jej znaczenie wzrosło po 2016 roku, kiedy to pochowano tu Isłoma Karimowa, pierwszego prezydenta niepodległego Uzbekistanu. Przykładem misternej timurydzkiej architektury jest nekropolia Szah-i Zinda, gdzie wzdłuż wąskiej alejki wznoszą się mauzolea pokryte niebieskimi mozaikami. Każda z fasad to arcydzieło małej architektury, misternie zdobionymi geometrycznymi wzorami, czy finezyjnymi kaligrafiami cytatów z Koranu.

  Dla kontrastu odwiedzimy wzgórze Afrasiab, gdzie zachowały się ruiny starożytnej Samarkandy sprzed najazdu mongolskiego. W tutejszym muzeum można podziwiać unikalne sogdyjskie freski z VII wieku, przedstawiające sceny z życia dworskiego – od polowań po uroczyste przyjęcia. Ostatnie punkty programu to mauzoleum proroka Daniela, którego 18-metrowy sarkofag, według lokalnych wierzeń wciąż rośnie. Dotrzemy do nieco dalej położonych ruin obserwatorium sułtana Uług Bega. To właśnie tu wybitny astronom prowadził precyzyjne pomiary ruchów gwiazd, a jego katalog 1018 ciał niebieskich pozostawał najdokładniejszym przez ponad 200 lat.

  Na Registan warto wróić wieczorem, gdy zachodzące słońce odbija się w tysiącach turkusowych płytek, zamieniając plac w żywe dzieło sztuki. Dla tych, którzy mają jeszcze siłę, czeka spacer po dzielnicy rosyjskiej z charakterystycznymi drewnianymi domami z XIX wieku lub wizyta w jednej z tradycyjnych herbaciarni, gdzie przy dźwiękach dutaru można napić się zielonej herbaty w cieniu oświetlonych zabytków. Samarkanda nocą to zupełnie inne miasto – pełne tajemniczości, gdzie wąskie uliczki i kopuły zdają się opowiadać historie, które przetrwały wieki.

  Wyżywienie: B, L; nocleg: Samarkanda

• Dzień 5Tadżyckie Siedem Jezior

  Nasza podróż prowadzi do tadżyckiego Pandżakentu, gdzie na przedmieściach miasta zwiedzimy starożytne ruiny Sarazmu – jednego z najstarszych stanowisk archeologicznych w Azji Centralnej z 5500-letnią historią (wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO w 2010 roku). Odwiedzimy także Muzeum Rudakiego, poświęcone „ojcu poezji perskiej”, które prezentuje także bogate zbiory związane z sogdyjskim dziedzictwem regionu, w tym unikalne freski i artefakty z czasów, gdy Pandżakent był ważnym ośrodkiem tego starożytnego królestwa.

  Po południu wyruszymy w kierunku Siedmiu Jezior (Haft Kul) w górach Fańskich. Ta malownicza seria jezior (każde o innym odcieniu turkusu i błękitu), oferuje zapierające dech w piersiach widoki. Podczas podróży przez dolinę będziemy podziwiać surowe piękno tadżyckiego krajobrazu, z możliwością zatrzymania się w szczególnie malowniczych miejscach. W sercu tadżyckich Gór Fańskich, w głębokiej dolinie położonej na wysokościach od 1600 do 2400 m n.p.m., rozciąga się niezwykły łańcuch Siedmiu Jezior Marguzor – geologiczny fenomen powstały w wyniku potężnych trzęsień ziemi, które przed wiekami spiętrzyły wody górskich strumieni. Każdee spośród turkusowych i szmaragdowych akwenów, rozsianych na długości 16 kilometrów, ma swój unikalny charakter – od najniższego Mijgon z charakterystyczną zielonkawą barwą spowodowaną wysoką zawartością związków miedzi, po najwyżej położone Hazorchashma o krystalicznie czystej wodzie sięgającej 50 metrów głębokości. Region ten stanowi część aktywnej strefy sejsmicznej, gdzie kolizja płyt tektonicznych powoduje stałe zmiany krajobrazu, a historyczne zapisy wskazują na regularne trzęsienia ziemi o magnitudzie powyżej 7 stopni występujące średnio co 80-100 lat. Miejscowa ludność od pokoleń adaptuje się do tych surowych warunków – ich drewniane domy z płaskimi dachami budowane są z myślą o wstrząsach, a tradycyjny tryb życia oparty na pasterstwie pozostał praktycznie niezmieniony od wieków. Wędrując wąskimi ścieżkami wzdłuż jezior, można natknąć się zarówno na ślady dawnych kultur – fragmenty starożytnych szlaków handlowych, po których transportowano badachszański lazuryt – jak i pozostałości z czasów radzieckich, w tym zardzewiałe tablice ostrzegawcze pozostawione przez alpinistów. W ostatnich latach rozwija się tu kontrolowana ekoturystyka, z zachowaniem ścisłych limitów (maksymalnie 50 osób dziennie) i budową specjalnych drewnianych pomostów widokowych, które minimalizują wpływ człowieka na ten delikatny ekosystem. Choć naukowcy z Uniwersytetu w Chodżencie szacują, że przy obecnych ruchach tektonicznych jeziora mogą zachować swój obecny kształt jeszcze przez 200-300 lat, to świadomość ich geologicznej ulotności dodaje tylko wartości doświadczeniu obcowania z tym jednym z ostatnich prawdziwie dzikich miejsc Azji Centralnej, gdzie natura wciąż dyktuje nieubłagane prawa, a człowiek jest jedynie tymczasowym gościem. Najlepszym okresem na wizytę jest przełom lipca i sierpnia, gdy temperatury są najłagodniejsze, a szlaki całkowicie wolne od śniegu, choć nawet wtedy wody jezior rzadko nagrzewają się powyżej 8°C, stanowiąc wyzwanie dla najodważniejszych kąpiących się.

  Wyżywienie: B, L; nocleg: Samarkanda

• Dzień 6Szachrisabz i Diabelski Płaskowyż

  W sercu Uzbekistanu, zaledwie 90 km na południe od Samarkandy, leży Szachrisabz – niegdyś dumne miasto Timurydów, dziś skarbnica historii, której ślady przetrwały w postaci monumentalnych ruin i majestatycznych mauzoleów. Wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO jako „Historyczne Centrum Szachrisabz”, miasto zachowuje pamięć o epoce, gdy było jednym z najważniejszych ośrodków władzy w Azji Środkowej. Najbardziej rozpoznawalnym symbolem dawnej świetności jest Ak-Saray, czyli „Biały Pałac”, którego potężne ruiny do dziś zdumiewają rozmachem. Wzniesiony przez Timura w XIV wieku, miał być materialnym dowodem jego potęgi – według legendy sam władca rozkazał, by budowla „przyćmiła wszystko, co stworzono wcześniej”. Choć do dziś przetrwały jedynie fragmenty bramy z charakterystycznymi 40-metrowymi wieżami, ich dekoracje z niebieskich mozaik i złocone detale świadczą o dawnej świetności. UNESCO doceniło ten obiekt jako „wyjątkowy przykład architektury timurydzkiej”, mimo że większość kompleksu legła w gruzach już w XVI wieku za sprawą najazdu emira Buchary.

  W południowej części starego miasta znajduje się Dorus-Saodat, czyli „Miejsce władzy” – nekropolia, która miała stać się rodzinnym grobowcem dynastii Timurydów. Centralnym punktem jest pusty sarkofag Timura, wykonany z ciemnozielonego nefrytu. Choć władca ostatecznie spoczął w Samarkandzie, jego symboliczny grobowiec w Szachrisabzie pozostaje wymownym świadectwem ambicji, które przerosły nawet śmierć. Tuż obok wznosi się mauzoleum Dżahangira, ukochanego syna Timura, który zmarł w wieku zaledwie 22 lat. Surowa, masywna bryła budowli kontrastuje z delikatnymi ornamentami wnętrza, gdzie zachowały się fragmenty XIV-wiecznych fresków. Nieopodal rozciąga się kolejny ważny kompleks – Dorut-Tillavat, czyli „Miejsce przemyśleń”, które łączy funkcje religijne i funeralne. Spoczywają tu ojciec Timura, Amir Taragay, oraz szejk Szamsuddin Kulal, duchowy przewodnik władcy. To właśnie w tym miejscu Timur, zanim rozpoczął swoje podboje, miał szukać natchnienia. W przeciwieństwie do przepychu Dorus-Saodat, architektura Dorut-Tillavat jest bardziej stonowana, co podkreśla jej kontemplacyjny charakter.

  Na obrzeżach starego Szachrisabzu, w cieniu gór Zarafszan, znajduje się Polski Cmentarz Wojenny – miejsce pamięci o tysiącach Polaków, którzy w latach 1941–1942 znaleźli się w Uzbekistanie w ramach ewakuacji Armii Polskiej gen. Władysława Andersa. Szacuje się, że na terenie całego kraju zmarło wówczas ok. 3–5 tys. polskich uchodźców, a wiele z tych ofiar spoczywa właśnie tutaj. Prostym, białym krzyżom towarzyszą tablice z napisami w dwóch językach: polskim i uzbeckim, co podkreśla, że pamięć o tych wydarzeniach przetrwała po obu stronach.

  Wracając do Samarkandy zobaczymy Shaitan Zhiga, znane jako Diabelski Płaskowyż lub Diabelski Hełm. Monumentalne granitowe bloki, niektóre przekraczające 30 m wysokości, to wynik milionów lat erozji i wietrzenia mrozowego na wysokości 2000–2500 m n.p.m. Dominujący element krajobrazu – Diabelski Hełm – wraz z otaczającymi go surrealistycznymi formacjami skalnymi, tworzy surowy, niemal mistyczny pejzaż, pozbawiony bujnej roślinności, gdzie jedynymi śladami życia są rzadkie kępy traw i porosty. Geolodzy szczególnie cenią to miejsce za doskonale widoczne ślady procesów tektonicznych – spękania i uskoki świadczące o burzliwej przeszłości regionu. Choć dotarcie tu wymaga pokonania krętych górskich dróg, często nieutwardzonych, wysiłek rekompensują zapierające dech panoramy na pasma Zerawszanu z 4-tysięcznymi szczytami w oddali. Mimo rosnącego zainteresowania geoturystyką, Shaitan Zhiga zachowuje swój dziki charakter, oferując odwiedzającym autentyczne doświadczenie kontaktu z nieokiełznaną siłą przyrody.

  Wyżywienie: B, L; nocleg: Samarkanda

• Dzień 7Jezioro Ajdar i obóz na pustyni Kyzył-kum

  Z Samarkandy skierujemy się na północ, w stronę zaskakującego wodnego królestwa wyłaniającego się pośrodku pustynnych równin. Jezioro Ajdar, rozlewające się na obszarze przekraczającym 3500 km², stanowi fascynujący przykład ludzkiej ingerencji w przyrodę, która zaowocowała nieoczekiwanym ekosystemem. Powstało w latach 60. ubiegłego wieku jako efekt uboczny nieudanych prac irygacyjnych, gdy inżynierowie próbujący regulować bieg Syr-darii nieumyślnie zalali rozległe tereny, tworząc tym samym największy sztuczny zbiornik w regionie. Dziś ta nieplanowana oaza stała się domem dla ponad 200 gatunków ptaków, wśród których szczególną uwagę przyciągają różowe flamingi – ich stada liczące czasem setki osobników tworzą na tafli jeziora żywe, różowe plamy. Ornitolodzy odnotowują tu również regularne wizyty rzadkich gatunków, takich jak orzeł stepowy czy pelikan kędzierzawy, co czyni ten obszar prawdziwym rajem dla obserwatorów ptaków. Brzegi akwenu, miejscami gęsto porośnięte trzcinowiskami, a w innych rejonach pokryte białymi, solnymi polami, tworzą niezwykły kontrast kolorystyczny z turkusowymi wodami i otaczającymi je żółtymi piaskami pustyni.

  Planując eksplorację tych terenów, warto uwzględnić logistyczne szczegóły: odległość ze Samarkandy do brzegów Ajdarkul wynosi około 200 km, co przy miejscowych drogach zajmuje średnio cztery godziny podróży. Noclegi w tradycyjnych jurtach, oferujące autentyczne doświadczenie nomadycznego życia, najlepiej rezerwować z kilkutygodniowym wyprzedzeniem, szczególnie w szczytowym sezonie od kwietnia do października. Ekstremalne warunki klimatyczne – z dziennymi temperaturami sięgającymi 40°C i nocnymi spadkami do 15°C – wymagają odpowiedniego przygotowania: lekkiej, przewiewnej odzieży na dzień i cieplejszych ubrań na wieczory, a także solidnego zapasu wody i ochrony przed słońcem.

  Gdy dzień chyli się ku końcowi, warto udać się w głąb pustyni Kyzył-kum, gdzie na skraju wydm rozbijają swoje obozy współcześni nomadowie. Ich białe jurty skonstruowane tradycyjnymi metodami z drewnianych listew i wojłokowych mat, tworzą malownicze enklawy w morzu piasku. Wieczorne spotkania przy ognisku to okazja do poznania autentycznej kuchni regionu – od soczystych szaszłyków z jagnięciny marynowanych w mieszance lokalnych przypraw po aromatyczną lagman, której sekret tkwi w ręcznie wyrabianym makaronie o charakterystycznej, sprężystej strukturze. Nieodłącznym elementem posiłku jest świeżo upieczony non – okrągły placek z charakterystycznym wgłębieniem w środku, wypiekany w glinianym tandyrze.

  Dla tych, którzy pragną głębiej zanurzyć się w rytm pustynnego życia, miejscowi przewodnicy oferują nocne wędrówki po wydmach, gdy księżyc rzuca długie cienie na falujące piaski, lub poranne wyprawy na grzbietach dwugarbnych wielbłądów, których kołyszący chód idealnie współgra z rytmem krajobrazu. Nocą, gdy temperatura spada nawet o 25°C w stosunku do dziennych upałów, rozgwieżdżone niebo nad Kyzył-kum odsłania kosmiczne spektakle niedostępne w zurbanizowanych rejonach świata – Droga Mleczna widoczna jest gołym okiem jako jasna, mglista smuga przecinająca firmament nocnego nieba.

  Atrakcje fakultatywne:

  • Wycieczka na farmę wielbłądów (2 h)
  • Rejs łodzią wiosłową po jeziorze Ajdar (1 h, łódź 4-osobowa)
  • Rejs motorówką po jeziorze Ajdar (1 h, łódź 4-osobowa)

   

  Wyżywienie: B, D; nocleg: jurty

• Dzień 8Pustynne krajobrazy i przyroda Uzbekistanu

  Wschód słońca nad pustynią Kyzył-kum odsłania krajobraz, w którym pozorna martwa przestrzeń okazuje się pełna ukrytego życia. Wśród rzadkich skupisk akacji i saksaułów – tych ostatnich o systemach korzeniowych sięgających nawet 20 m w głąb ziemi – obserwować można zarówno dostojne loty orłów przednich, jak i płochliwe ruchy stad gazel czarnoogonowych, od wieków stanowiących nieodłączny element tego surowego ekosystemu. Trasa prowadząca do Buchary przecina przełęcz Kara-Karga, której skalne ściany pokryte są petroglifami sprzed kilku tysięcy lat. Te prehistoryczne ryty naskalne, przedstawiające sceny z życia koczowniczych plemion, wizerunki zwierząt i symbole solarne, tworzą bezpośrednie połączenie z kulturami, które kształtowały ten region od epoki kamienia aż po średniowiecze.

  Nurota, położona u stóp górskiego masywu Nuratau, od stuleci przyciąga pielgrzymów z całej Azji Środkowej. Sercem tego niewielkiego ośrodka jest meczet piątkowy, którego ceglane mury skrywają warstwy historii – wzniesiony w X wieku na fundamentach dawnej świątyni zoroastryjskiej, stanowi materialny zapis przemian religijnych regionu. W posadzce świątyni widoczne są do dziś otwory prowadzące do podziemnego źródła Chasma, którego woda – według lokalnych przekazów – posiada właściwości uzdrawiające. Analizy chemiczne potwierdzają jej unikalny skład, w tym obecność rzadkich pierwiastków takich jak lit i selen. Przylegający do meczetu cmentarz z nagrobkami zdobionymi przedislamskimi symbolami słońca i księżyca stanowi otwartą księgę dawnych wierzeń i tradycji.

  Na pobliskim wzgórzu wznoszą się ruiny starożytnej fortecy, której pochodzenie badacze łączą z okresem podbojów Aleksandra Macedońskiego. Zachowane fragmenty murów, zbudowane z charakterystycznych płaskich kamieni, wykazują cechy typowe dla macedońskich rozwiązań fortyfikacyjnych. Podczas ostatnich prac archeologicznych odkryto tu artefakty świadczące o obecności greckich garnizonów, w tym fragmenty ceramiki z czarnofigurowymi dekoracjami i brązowe groty strzał. To miejsce, gdzie materialne ślady przeszłości tworzą namacalny pomost łączący współczesność z dawnymi epokami.

  Dalsza droga na Bucharę wiedzie przez kolejne znaczące punkty: od XII-wiecznego minaretu w Vobkencie – świadectwa architektonicznego kunsztu ery Karachanidów aż po Giżduwan, gdzie rodzina Narzullayevów od pokoleń kontynuuje tradycje ceramiczne. Wizyta w ich warsztacie pozwala prześledzić cały proces twórczy – od formowania glinianych brył po precyzyjne nanoszenie tradycyjnych wzorów. Wieczorna degustacja lokalnych specjałów kulinarnych w towarzystwie mistrzów ceramiki stanowi właściwe zwieńczenie dnia pełnego wrażeń.

  Do Buchary przybywa się w porze, gdy zachodzące słońce mieni się w odcieniach starego złota i miedzi, oświetlając miasto blaskiem wieczornych latarni. Pierwsze kroki warto skierować do labiryntu wąskich uliczek starego miasta, gdzie na każdym kroku napotkać można świadectwa bogatej przeszłości – od okazałych medres po skromne karawanseraje. Mauzoleum Samanidów, X-wieczne arcydzieło architektoniczne z precyzyjnie ułożonych cegieł tworzących misterny wzór, w świetle zachodzącego słońca przybiera szczególną, niemal organiczną formę. Wieczór można zakończyć w jednej z przytulnych herbaciarni przy placu Lab-i Hauz, przy filiżance aromatycznej zielonej herbaty, przygotowując się na kolejny dzień odkrywania wspaniałego kompleksu Po-i Kalon i tętniących życiem krytych bazarów, gdzie czas zdaje się płynąć innym rytmem.

  Wyżywienie: B, L, D; nocleg: Buchara

• Dzień 9Buchara – stolica emirów

  Buchara, której historia sięga czasów sprzed naszej ery, zachowała niezwykłą ciągłość istnienia jako żywy organizm miejski, gdzie każda epoka pozostawiła swój niezatarty ślad. To miasto-muzeum, niegdyś kluczowy węzeł na skrzyżowaniu Jedwabnego Szlaku, do dziś zachwyca organicznym połączeniem materialnego dziedzictwa z pulsującym współczesnym życiem. Najlepszym wprowadzeniem w jego atmosferę jest kompleks Lab-i Hauz – XVI-wieczne serce miejskiego organizmu, gdzie w tafli starannie zachowanego basenu odbijają się wiekowe platany i architektoniczne perły. Medresa Nadir Diwan Begi z jej wyjątkowymi mozaikami przedstawiającymi mityczne stworzenia i Medresa Kukeltasz – największa w kraju, mogąca pomieścić setki studentów – stanowią doskonałe przykłady harmonijnego współistnienia funkcji sakralnych i dydaktycznych.

  Wędrówka przez bucharskie zaułki prowadzi do sieci krytych bazarów, gdzie tradycyjne rzemiosło wciąż znajduje swoich nabywców. Tak-i Sarrafan, dawny ośrodek wymiany walut, wciąż nosi ślady intensywnego handlu, podczas gdy w Tak-i Zargaron, historycznym centrum jubilerskim, mistrzowie złotnictwa kontynuują wiekowe tradycje. W pobliżu wznoszą się dwa wybitne przykłady architektury islamskiej: XV-wieczna Medresa Uług Bega – najstarsza zachowana w regionie, oraz XVII-wieczna Medresa Abdul Aziza, będąca szczytowym osiągnięciem dekorowania fasad.

  Sercem duchowym miasta pozostaje plac Po-i Kalan, gdzie dominuje XII-wieczny minaret Kalan – niegdyś najwyższa budowla w Azji Środkowej. U jego podstaw rozciąga się ogromny meczet Kalan, mogący pomieścić 12 tysięcy wiernych oraz Medresa Mir-i Arab – wciąż działająca szkoła koraniczna. Niedaleko wznosi się cytadela Ark – najstarsza część miasta, której początki sięgają czasów Aleksandra Macedońskiego. Z jej murów roztacza się panorama obejmująca całe historyczne centrum.

  Dla zrozumienia dworskiej kultury emiratu bucharskiego niezbędna jest wizyta w letniej rezydencji Sitorai Mohi Hosa, gdzie wschodni przepych spotyka się z europejskimi wpływami. Gdy wieczorne światło wydobywa złociste odcienie budynków, warto powrócić nad Lab-i Hauz. Wśród szumu fontann, przy filiżance zielonej herbaty i tradycyjnych słodyczach, można kontemplować bogactwo wrażeń mijającego dnia. Nocą Buchara odsłania inne oblicze – subtelnie oświetlone zabytki tworzą scenerię, w której historia wciąż żyje w rytmie współczesnego miasta.

  Na obrzeżach miasta znajduje się kompleks Chor Bakr – nekropolia i ośrodek suficki z XVI wieku, gdzie wśród cichych alejek i mauzoleów można wyczuć ducha mistycznej tradycji islamu. Ten wyjątkowy zespół architektoniczny, wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, stanowi doskonałe dopełnienie obrazu bogatej spuścizny kulturowej Buchary.

  Atrakcje fakultatywne:

  • Wizyta w hammamie (Bozori Kord Bathhouse)

  Wyżywienie: B, L; nocleg: Buchara

• Dzień 10Do Chiwy przez Kyzył-kum

  Ostatni poranek w Bucharze ma w sobie szczególną magię, gdy różowe światło wschodzącego słońca sączy się przez wąskie uliczki starego miasta, wydobywając detale XII-wiecznych medres i pofalowane kopuły karawanserajów. To pora, gdy miasto należy wyłącznie do tych, którzy potrafią wstać przed świtem – ulice są puste, a złociste fasady Taki Zargaron i smukłe sylwetki minaretów rzucają długie cienie na gliniane mury. Każdy kadr wygląda jak starannie skomponowana fotografia, gdzie światło delikatnie modeluje fakturę tysięcy cegieł układających się w misterny wzór.

  Podróż do Chiwy prowadzi przez samo serce Azji Centralnej, między dwiema wielkimi pustyniami – Kara-kum i Kyzył-kum. Te pozornie martwe przestrzenie tętnią ukrytym życiem – warto wytężyć wzrok, by dostrzec stada dzikich kułanów przemierzających horyzont, lisy pustynne polujące w cieniu skał czy żółwie stepowe wygrzewające się na słońcu. Prawdziwym zaskoczeniem są oazy z zielonymi tugajami, gdzie wody podziemne wypływają na powierzchnię, tworząc schronienie dla ptaków wędrownych. Te naturalne ogrody na pustyni wyglądają jak miraż, ale ich chłodny cień i śpiew ptaków są jak najbardziej realne.

  Po dotarciu do celu, widok z murów obronnych Chiwy ukaże morze rozświetlonych latarniami zabytków – medres, meczetów i pałaców, które w nocy nabierają baśniowego charakteru. Ostatnim akcentem dnia może być wizyta w tradycyjnej czajchanie, gdzie przy szklance aromatycznej herbaty miętowej można oddać się opowieściom o dawnych kupcach i wojownikach. Szmer wiatru między glinianymi ścianami i migoczące światła tworzą atmosferę, która na długo pozostaje w pamięci.

  Wyżywienie: B, L; nocleg: Chiwa

• Dzień 11W zaułkach chiwańskiego szahristanu

  Przekraczając symboliczną granicę Bramy Ojca, wkraczamy w zamknięty świat Iczan Kala – serca Chiwy, otoczonego potężnymi murami, które przez stulecia chroniły jego dziedzictwo. Tuż za progiem wyłania się masywna sylwetka Kunja Ark, XII-wiecznej fortecy chanów, która niegdyś tętniła życiem jako centrum władzy, miejsce intryg i administracyjnych decyzji. W jej murach kryły się nie tylko prywatne komnaty władców, ale także harem, mennica oraz arsenał gotowy na obronę miasta. Jednak prawdziwymi strażnikami czasu są tu starsze zabytki: X-wieczny meczet piątkowy z hipnotyzującą salą modlitewną, wspartą na 213 drewnianych kolumnach, oraz XI-wieczny Letni Meczet – arcydzieło architektury chorezmijskiej, którego proporcje i dekoracje do dziś zachwycają precyzją.

  Nieopodal wznosi się charakterystyczny, choć niedokończony minaret Kalta Minor, 25-metrowa wieża, pokryta olśniewającymi turkusowymi mozaikami, miała sięgać nieba, lecz budowę przerwano po śmierci chana, pozostawiając zagadkę, jak wysoki mógłby być, gdyby go ukończono. Równie intrygujący jest pałac Tasz Chauli z XIX wieku – labirynt 150 komnat i 9 dziedzińców, gdzie każdy detal, od misternych drewnianych rzeźb po barwne ceramiczne panele, opowiada historię bogactwa i artystycznego kunsztu Chiwy. Ze szczytu 57-metrowego minaretu Islam Hodża rozciąga się panorama miasta, niczym żywa mapa historii, ukazuje labirynt uliczek, kopuły mauzoleów i wieże minaretów, wszystko zamknięte w pierścieniu prawie kilometrowej długości murów obronnych.

  W samym centrum miasta spoczywa Pahlawon Mahmud – poeta, filozof i patron Chiwy, którego mauzoleum zdobią ceramiczne płytki z wypisanymi mądrościami, przyciągające pielgrzymów i poszukiwaczy duchowych inspiracji. Dla tych, którzy wolą wiedzę niż kontemplację, nieopodal znajduje się muzeum Ibn Siny (Awicenny), prezentujące osiągnięcia genialnego perskiego lekarza, którego traktaty medyczne kształtowały europejską naukę przez wieki.

  Wyżywienie: B, L; nocleg: Chiwa

• Dzień 12Chorezmijskie twierdze, rzeka Amu-daria i malarska awangarda na pustyni

  Przekraczając próg starożytnej twierdzy Ayaz-Kala, wkraczamy w świat sprzed ponad dwóch tysiącleci, gdzie geniusz architektury spotyka się z zaratusztriańskimi wierzeniami. Ta pochodząca z IV w. p.n.e. forteca, nazywana „Twierdzą na wietrze”, do dziś zaskakuje pomysłowością swoich budowniczych. Zaprojektowali oni wejście w taki sposób, by wykorzystywało siłę południowych wiatrów do naturalnego oczyszczania wnętrz. W oddali, na skalistym wzniesieniu, samotna strażnica czuwa niczym niemy świadek minionych wieków. Kolejnym etapem tej wędrówki przez historię jest Toprak-Kala („Ziemna forteca”), której mury pamiętają czasy rozkwitu między I a IV wiekiem n.e. Wśród ruin tego niegdyś tętniącego życiem miasta-dynastii, zamieszkiwanego przez około 3 tysiące ludzi, wciąż można rozpoznać układ urbanistyczny z centralnym placem, pozostałościami świątyni ognia i potężnymi fundamentami pałacu władców. Współczesne wykopaliska odsłoniły tu bezcenne artefakty, w tym rzadkie przykłady starożytnego pisma chorezmijskiego.

  Nad brzegami malowniczego Jeziora Akhcza znajdujemy chwilę wytchnienia, by kontemplować krajobraz, gdzie błękit wody spotyka się z żółcią pustyni. Sama droga do Nukusu prowadzi nas jeszcze przez mistyczną Chilpik-Kalę, która jak korona spoczywa na 35-metrowym wzgórzu. Ta okrągła budowla z charakterystycznymi 15-metrowymi murami z cegieł pachsa, pełniła niegdyś funkcję dakhmy – zaratusztriańskiej wieży milczenia, gdzie zgodnie z dawnym obyczajem wystawiano ciała zmarłych na pastwę sępów. Dziś, gdy wiatr hula między starożytnymi murami, można niemal usłyszeć echo dawnych rytuałów.

  Ostatnim akordem dnia będzie Nukus, gdzie w samym sercu miasta wznosi się niezwykła instytucja kultury – Muzeum Sztuki im. Igora Witalijewicza Sawickiego. Wyjątkowe miejsce, określane często mianem „Luwru na pustyni”, stanowi prawdziwą kapsułę czasu przechowującą artystyczne dziedzictwo regionu. W swoich zbiorach muzeum gromadzi imponującą liczbę 90 tysięcy eksponatów, tworzących wielowarstwową opowieść o kulturze Azji Centralnej. Najstarsze części kolekcji obejmują zabytki materialne i artystyczne starożytnego Chorezmu, pozwalające prześledzić rozwój tej zapomnianej cywilizacji. Nie mniej ważna jest kolekcja karakałpackiej sztuki ludowej, dokumentująca tradycyjne rzemiosło tego nomadycznego ludu. Prawdziwą sławę przyniosła muzeum druga co do wielkości na świecie kolekcja rosyjskiej i turkiestańskiej awangardy, obejmująca prace z przełomowego okresu pierwszej połowy XX wieku. Wśród tych zbiorów szczególną wartość mają dzieła artystów, którzy w czasach stalinowskich znaleźli w Azji Centralnej artystyczne schronienie. Architektura gmachu muzeum stanowi interesujące połączenie form modernistycznych z tradycyjnymi motywami azjatyckimi. Systematycznie rozwijana kolekcja oraz nowoczesne metody konserwatorskie sprawiają, że instytucja ta pełni rolę nie tylko wystawienniczą, ale także naukową, przyciągając badaczy z całego świata. W ostatnich latach muzeum zyskało szczególne znaczenie jako miejsce dialogu między tradycją a współczesnością, gdzie dawne techniki artystyczne spotykają się z najnowszymi trendami w sztuce.

  Wyżywienie: B, L; nocleg: Nukus

• Dzień 13Przez Mujnak do brzegów Aralu

  Kiedyś rozciągało się tu morze, bezkresne, tętniące życiem, otoczone bujnymi lasami i sadami, w których rozbrzmiewał śpiew ptaków. Dziś pozostała po nim tylko jałowa pustynia, ponury pomnik ludzkiej krótkowzroczności i bezmyślnej arogancji wobec sił natury. Opuszczając historyczny Jedwabny Szlak, kierujemy się w stronę brzegów umierającego Jeziora Aralskiego – podróż ta jest zarówno głęboko melancholijna, jak i niezwykle poruszająca. Ciszę płaskowyżu Ustiurt brutalnie przerywa warkot silników naszych pojazdów, które niczym żarłoczne bestie pożerają kolejne kilometry, wzbijając tumany pyłu. Przez długie godziny jedynym dźwiękiem towarzyszącym tej wyprawie jest mechaniczny ryk maszyn, tak bardzo obcy w tym miejscu. Człowiek instynktownie pragnąłby tu usłyszeć coś delikatniejszego – czyżby jednostajny szum morskich fal?

  Morze Aralskie, niegdyś czwarte pod względem wielkości jezioro na świecie, dziś jest jedynie cieniem swojej dawnej świetności. W latach 60. XX wieku władze Związku Radzieckiego rozpoczęły realizację gigantycznego projektu irygacyjnego, przekształcając biegi rzek Amu-daria i Syr-daria w sieć kanałów nawadniających monokulturowe uprawy bawełny. Skutki tej ingerencji okazały się katastrofalne – jezioro zaczęło gwałtownie wysychać, pozostawiając po sobie jałową, spękaną ziemię i zdziesiątkowane ekosystemy.

  Gdy podjeżdżamy do Mujnaku, pierwsze, co rzuca się w oczy, to szkielet rybackiego kutra sterczący wśród wydm jak pomnik własnej klęski. To bolesny symbol jednej z największych katastrof ekologicznych XX wieku – wyschnięcia Morza Aralskiego, które od lat 60. ubiegłego wieku skurczyło się o 90%. Niegdyś tętniący życiem port rybacki, z którego wypływały flotylle kutrów, dziś jest miastem-widmem oddalonym o ponad 150 km od aktualnej linii brzegowej. W miejscu, gdzie szumiały fale, rozciąga się teraz pustynia Aral-kum, pokryta toksycznym pyłem zmieszanym z pozostałościami pestycydów i nawozów.

  Cmentarzysko statków na dawnym dnie morza to surrealistyczny widok. Rdzawe wraki sterczą w piasku jak rzeźby z apokaliptycznej instalacji artystycznej. W muzeum miejskim oglądać można zdjęcia z czasów świetności: tłumy rybaków przy pełnych sieciach, dzieci kąpiące się w słonej wodzie, targi ze stołami uginającymi się pod świeżymi rybami. Dziś woda jest tu towarem luksusowym, a średnia długość życia mieszkańców spadła z powodu chorób układu oddechowego i nowotworów.

  W oddali widać nowy pomnik-instalację przedstawiającą mapę dawnego morza z napisem: „Nie pozwólcie, by umarło kolejne”. To memento dla świata, które w połączeniu z widokiem opuszczonych przetwórni rybnych i zardzewiałych instalacji portowych, pozostawia w sercu pytanie: jak wiele takich Mujnaków czeka jeszcze ludzkość?

  Wyżywienie: B, L; nocleg: jurty nad brzegiem jeziora Aralskiego

• Dzień 14Poranek nad brzegami umierającego morza

  Płaskowyż Ustiurt rozciąga się jak kamienna kraina między półwyspem Mangystau w Kazachstanie, a resztkami dawnego Jeziora Aralskiego. Ten ogromny obszar, zbliżony powierzchnią do niejednego państwa europejskiego, zachwyca swoją surową, niepokorną urodą. Gdy słońce wędruje po niebie, pionowe ściany czinków – miejscami sięgające wysokości wieżowców – mienią się odcieniami bieli, kremu i różu, tworząc iluzję gigantycznych organów piszczałkowych wyrzeźbionych ręką natury.

  Podróż przez ten region to wędrówka przez różne epoki i ekosystemy. Kamienista pustynia, porośnięta karłowatymi piołunami i upartymi saksaułami, nagle ustępuje miejsca soczystym zielonym kotlinom wokół wysychających jezior. Jezioro Sudochie, jeden z ostatnich akwenów w delcie Amu-darii, tętni nieśmiało życiem, to ostatni przystanek dla tysięcy ptaków migrujących przez tę część Azji. W Kungracie można jeszcze zobaczyć ślady tradycyjnego życia Karakałpaków, podczas gdy Mizdahkan opowiada zupełnie inną historię, tę o przemijaniu i wieczności. Starożytna nekropolia, gdzie warstwy grobów układają się jak strony księgi, skrywa zoroastryjskie ossuaria sąsiadujące z islamskimi mauzoleami.

  Wszędzie tu widoczne są ślady dawnych cywilizacji, wydeptane przez wieki ścieżki karawan, kamienne znaki nawigacyjne przypominające strzały, zagubione w pustce ruiny strażnic. Płaskowyż Ustiurt to nie tylko pomnik przyrody, ale także milczący świadek historii, tej wielkiej, związanej z Jedwabnym Szlakiem i tej małej, codziennej, toczonej przez ludzi, którzy nauczyli się przetrwać w tym surowym, ale pięknym krajobrazie. Gdy wieczorem wraca się do Nukusu, w pamięci pozostaje obraz bezkresnej przestrzeni, gdzie czas zdaje się płynąć inaczej, a każdy kamień ma swoją opowieść.

  Lot nocny z Nukusu do Taszkentu (NCU 22:30–TAS 23:50)

  Wyżywienie: B, L; nocleg: Taszkent

• Dzień 15Powrót do Polski

  Lot powrotny z Taszkentu do Warszawy.

  Wyżywienie: B

   

Warto wiedzieć

• UBEZPIECZENIE W TRAKCIE WYJAZDU

  W trakcie wyjazdu uczestnicy ubezpieczeni są w ramach pakietu "Bezpieczne Podróże" w wariancie Travel (zakres standard) w SIGNAL IDUNA Polska TU S.A. 

  Ogólne Warunki Ubezpieczenia - POBIERZ

• MSZ - INFORMACJE I OSTRZEŻENIA DLA PODRÓŻUJĄCYCH

  Przed dokonaniem zgłoszenia na wyjazd zachęcamy do zapoznania się z wiadomościami na stronie Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP – Polak za granicą – (Uzbekistan: TUTAJ, Tadżykistan: TUTAJ). Znajdą tam Państwo informacje dotyczące aktualnych ostrzeżeń dla podróżujących do obu wymienionych państw, jak również informacje dotyczące: wymaganych dokumentów podróży, bezpieczeństwa, zdrowia i zalecanych szczepień, przepisów celnych.

• BILET LOTNICZY

  Po pisemnym potwierdzeniu terminu wyprawy zaproponujemy rozkład lotu oraz jego cenę. Po pisemnym potwierdzeniu przedstawionych warunków przez Uczestnika, po dokonaniu przelewu (przesłanie potwierdzenia przelewu przyspieszy proces zakupu biletu), koordynujemy następnie zakup biletu lotniczego. Prosimy o przygotowanie się na konieczność podjęcia szybkiej decyzji przy zakupie biletu (24 h).

  Ważne: Osobom, które we własnym zakresie będą wykupywać bilety lotnicze przypominamy, że bilety należy wykupić dopiero po pisemnym potwierdzeniu wyjazdu. Wyjazd może zostać odwołany w przypadku niezebrania się minimalnej liczby Uczestników, dlatego nie należy wykupywać biletów przed jego potwierdzeniem. 

• PŁATNOŚCI

  I płatność: zaliczka do 1 dni od przyjęcia zgłoszenia: 2500 PLN

  II płatność: do 30 dni przed wyjazdem opłacenie pełnej ceny wyprawy w PLN oraz walucie zagranicznej